Home » Mindset & Wel-zijn » Je bent niet je gedachten

Je bent niet je gedachten

Gepubliceerd op 8 december 2019 om 12:25

In mijn vorige blogpost over mindset besprak ik hoe je gedachten je gevoelens en gedrag beïnvloeden, maar dat je negatieve gedachten ook kan beïnvloeden door er bewust bij stil te staan en er mee aan de slag te gaan. Vandaag wil ik je weer een kijkje geven in mijn keuken als orthopedagoog en je de basis uitleggen van hoe gedachten (en denkfouten) werken.

Gedachten hebben we allemaal de hele dag door. Veel van deze gedachten merk je vaak niet eens op, ze komen en gaan en verlopen automatisch. Kort gezegd kun je spreken van positieve en negatieve gedachten. Ondanks dat je jouw gedachten niet altijd opmerkt, kunnen ze je stemming (gevoel) en daarmee ook je handelen (gedrag) sterk beïnvloeden. Dat maakt dat verschillende mensen in eenzelfde situatie zich anders kunnen voelen en zich anders kunnen gedragen. Dit wordt bij iedereen aangestuurd door de gedachten die je hebt. Reden genoeg dus om die gedachten eens te onderzoeken op het moment dat je je rot voelt.

Als therapeut is dit dan vaak ook de eerste stap die ik met mijn cliënten zet in het veranderen van hun problemen. Welke gedachten/overtuigingen hebben ze over zichzelf, anderen en de wereld en zijn deze gedachten/overtuigingen reëel? Bijna altijd is het antwoord op deze vraag: nee. Zelf ben ik een ster in negatief denken, vooral in tijden dat ik het druk heb en meer stress ervaar. Ik ben geneigd te denken dat het glas halfleeg is, maar heb door de jaren heen (door mijn opleidingen en therapie) geleerd hoe ik dat glas moet bijschenken om hem voller maken. Wat mij heel erg heeft geholpen en nog steeds helpt op het moment dat ik negatief denk en dit mijn stemming sterk beïnvloed, is bewust worden van de denkfouten die ik maak. 

Sommige automatische gedachten kunnen ons in de weg zitten. We gaan ons er onprettig door voelen en ze beïnvloeden ons gedrag. Vaak blijven negatieve automatische gedachten alsmaar in ons hoofd ronddraaien. Vooral 's nachts heb ik hier last van, dan lijken ze als een trein door mijn hoofd te denderen of spelen zich als een film op repeat constant in mijn hoofd af. Heel irritant, want ik kan niet slapen. Wat ik voorheen zelf ook dacht en wat ik cliënten super vaak hoor zeggen is: je moet er gewoon niet aan denken. Ondertussen heb ik zelf ondervonden dat dat totaal niet werkt, en laat dit nou ook uit onderzoek blijken. Daarentegen kun je er ook teveel bij stilstaan en er in gaan geloven. Je ziet opeens de hele tijd dingen om je heen die die gedachte bevestigen, waardoor je geloofwaardigheid in die gedachte nog meer stijgt. Hoe dan ook, deze twee manieren van met gedachten omgaan hebben eigenlijk alleen maar een averechts effect, namelijk: je gaat je er onprettig door voelen en dit kan je functioneren gaan belemmeren. 

Het herkennen van denkfouten helpt voor mij relativeren: dat wat ik denk hoeft niet daadwerkelijk zo te zijn. En dat wat ik denk over mezelf, hoeft helemaal niets te zeggen over wie ik ben als persoon. Het zinnetje 'ik ben niet mijn gedachten' helpt mij in periodes waarin ik me laat meeslepen in die negatieve gedachtestroom. Het helpt me van een afstand naar mijn gedachten te kijken, waardoor ik de keuze kan maken deze gedachten te geloven. Ik bedenk me dat het maar gedachten zijn die komen en gaan, waarbij ik morgen vast heel anders kijk naar dezelfde situatie. 

We kunnen denkfouten in verschillende categorieën verdelen. Ik zal de meest voorkomende eens voor je opsommen:

  • Zwart-wit denken: je denkt dat het of helemaal top is, of helemaal ruk, er zit niks tussen in en je kunt daarin je visie op situaties ook niet flexibel bijstellen. Dus bijvoorbeeld: als ik een fout maak, faal ik gelijk compleet/gaat het me niet meer lukken/ben ik een mislukkeling.
  • Alleen richten op het negatieve of het negatieve overschatten: je overschat negatieve gebeurtenissen en blaast deze op, bijvoorbeeld wanneer je iets onhandigs doet en denkt dat iedereen naar je kijkt en daar wat van vindt. Geloof me, zo belangrijk ben je niet 😉
  • Door een zwarte bril kijken, oftewel: je ziet alleen maar de negatieve dingen, dus bijvoorbeeld alleen zien wat anderen verkeerd doen, onaardig tegen je doen, niet naar je luisteren e.d. terwijl ze vaak ook fijne dingen voor je doen, aardig tegen je doen en wel naar je luisteren. 
  • Wat op de vorige twee denkfouten lijkt maar toch net anders is, is dat wat positief is niet laten tellen. Je maakt daarmee wat positief aan een situatie is klein, door te bagatelliseren. Iemand geeft je een compliment, maar je wuift het weg want diegene "zegt dat tegen iedereen". Of je hebt een taak goed voltooid, maar "dat wil nog niet zeggen dat ik competent genoeg ben, dit was eenmalig". 
  • Waar ik en veel van mijn cliënten goed in zijn is het gedachtenlezen en de toekomst voorspellen. Op de één of andere manier hebben we stiekem toch het idee dat we helderziend zijn of een glazen bol hebben en geloven er dan ook sterk in dat we zeker weten wat een ander denkt of wat er in de toekomst gaat gebeuren. Ik kan je uit de droom helpen, dat weet je niet 🙃
  • Emotioneel redeneren zegt het al: je redeneert vanuit gevoel, niet vanuit verstand. Je emotionele brein neemt de overhand en op basis daarvan trek je conclusies. Dat maakt dat relativeren en rationeel denken niet goed lukt, waardoor je negatieve emoties alleen maar sterker worden. Je kunt je daarbij zelfs verliezen in je gevoel. Achteraf denk je hierbij vaak: was het nou echt zo erg als ik toen voelde? 
  • Je kunt jezelf of anderen ook een etiket opplakken (stigmatiseren): ik ben een mislukking/een waardeloos persoon; hij is een slecht mens. Je bent enorm kritisch op jezelf en/of anderen. 
  • Rampdenken/doemdenken: situaties/gebeurtenissen hebben sowieso een slechte afloop. En niet alleen een slechte afloop, maar het loopt sowieso helemaal in de soep. Het allerergste dat er in jouw ogen kan gebeuren, gaat gebeuren. De dramaqueen die ik ben herkent zich sterk in deze denkfout, hehe. IRRITANT kan ik je vertellen 😉
  • Te hoge verwachtingen stellen: de lat dus zo hoog leggen dat je er eigenlijk sowieso niet aan gaat kunnen voldoen. Omdat je er niet aan kunt voldoen, stuur je eigenlijk aan op een mislukking. Daarmee houd je een vicieuze cirkel in stand, want het bevestigd je gedachte dat je "het toch niet kunt". Je kunt deze denkfout vaak herkennen aan het woordje 'moeten'. 
  • Met personaliseren betrek je alles persoonlijk op jezelf. Je geeft jezelf bijvoorbeeld de schuld van iets wat niet jouw schuld is, of denkt dat iemand chagrijnig is omdat jij denkt misschien iets fout te hebben gedaan (zonder dat daar aanleiding toe is). 

Belangrijk om te beseffen is dat iedereen denkfouten maakt. Dat is dus geen ramp, maar wanneer het je functioneren belemmerd, is het interessant er bij stil te staan en de gedachten eens kritisch te bekijken (alleen of samen met iemand anders). Door te beseffen dat situaties en gedachten niet altijd zo zijn zoals je denkt dat het is (hoe overtuigend je brein ook is), kun je er voor zorgen dat je niet meegesleurd wordt in die negatieve gedachten. Dit kan helpen je denkfout en het vertekende beeld bij te stellen, wat automatisch weer invloed heeft op je stemming en gedrag. Dit komt doordat je er minder in gaat geloven en beter leert relativeren. 

Ik hoop je weer wat meet inzicht te hebben gegeven in je brein en de mate waarop je daar invloed op kan hebben. Ik ben ook benieuwd waar jij jezelf in herkent? Laat het me weten in de comments!


«   »

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.